چرا باید مایعات خودرو را بهطور منظم چک کنیم؟
خودروی شما یک سرمایه بزرگ است و بازدید منظم از مایعات آن، یکی از سادهترین و مؤثرترین راههای محافظت از این سرمایه است. چککردن مرتب مایعات خودرو باعث پیشگیری از خرابیهای ناگهانی، جلوگیری از آسیب به اجزای فنی و حتی کاهش احتمال بروز تصادفات ناشی از نقص فنی میشود. یادگیری روش صحیح بررسی این مایعات کار دشواری نیست و پس از چند بار انجام آن، این کار برایتان تنها چند دقیقه زمان خواهد برد.
در ادامه این راهنما، مراحل کامل بررسی مهمترین مایعات خودرو، از روغن موتور گرفته تا مایع خنککننده و شیشهشو، بههمراه نکات ایمنی و هشدارهای ضروری آورده شده است.
۱. استفاده از دفترچه راهنمای خودرو
دفترچه راهنمای خودروی شما معمولاً بازه زمانی یا کیلومتری توصیهشده برای بررسی مایعات را مشخص میکند، اما توجه داشته باشید که این بازهها معمولاً حداقل رسیدگی لازم برای حفظ اعتبار گارانتی هستند، نه لزوماً بهترین بازه زمانی برای سلامت خودرو. بنابراین بهتر است خودتان یک برنامه منظم برای بررسی مکرر مایعات تنظیم کنید و به حداقلهای ذکرشده در دفترچه اکتفا نکنید.
۲. آمادهسازی خودرو برای بازرسی
پیش از شروع بررسی، خودرو را روی یک زمین صاف و هموار پارک کنید و ترمز دستی را بکشید. سپس کاپوت را باز کنید تا به فضای موتور دسترسی داشته باشید.
۳. بررسی روغن موتور
روغن موتور را باید زمانی چک کنید که موتور خودرو حدود یک ساعت خاموش و کاملاً خنک شده باشد؛ این کار باعث میشود روغنهایی که در مجاری روغن، سرسیلندر و سایر اجزای موتور جریان دارند، به کارتر بازگردند و مقداری که روی گیج مشاهده میکنید، دقیق باشد. با مراجعه به دفترچه راهنما، محل گیج روغن را پیدا کنید. حلقه گیج را بگیرید، آن را کاملاً بیرون بکشید و در صورت وجود گیره نگهدارنده، آن را آزاد کنید. با یک دستمال کاغذی یا تکه پارچه، گیج را کاملاً پاک کنید تا بتوانید سطح روغن را بهوضوح ببینید. سپس گیج را دوباره تا انتها فرو کنید، آن را بیرون بکشید و این بار سطح واقعی روغن را بررسی کنید.
روی گیج روغن، علامتهایی مانند شکاف، فرورفتگی یا خط نشانهگذاری وجود دارد که محدوده قابلقبول سطح روغن را نشان میدهند. سطح روغن را با این علامتها و همچنین مقدار توصیهشده در دفترچه راهنما مطابقت دهید. اگر سطح روغن پایینتر از حد مجاز بود، پیش از استفاده از خودرو باید مقدار مناسبی روغن به آن اضافه کنید.
اگر خودروی صفر کیلومتر دارید، بهتر است برای اولین بار به بخش خدمات نمایندگی یا فروشگاه لوازم یدکی مراجعه کرده و از آنها بخواهید روش صحیح اضافهکردن روغن را نشان دهند و نوع روغن و قیف مناسب را تهیه کنید. اگر خودروی شما قدیمیتر است، فروشگاههای لوازم یدکی معتبر معمولاً میتوانند محل صحیح افزودن روغن و نوع مناسب آن را به شما پیشنهاد دهند. توجه داشته باشید که مصرف روغن در برخی موتورها بیشتر از بقیه است و باید بهطور مداوم بررسی و تکمیل شود. در موتورهای شاتونبلند و قدرتی (مانند برخی موتورهای نیسان پاترول، نیسان رونیز و پیکاپها)، بهخصوص در فصول گرم سال، میزان تبخیر روغن افزایش مییابد؛ در نتیجه بین دو نوبت تعویض روغن، معمولاً لازم است دستکم یک بار حدود نیم لیتر روغن به موتور اضافه شود.
رنگ روغن موتور چه چیزی را نشان میدهد؟
به رنگ روغن موتور نیز توجه کنید. روغن تمیز معمولاً رنگی شفاف و طلایی دارد، در حالی که روغن کثیف به رنگ سیاه یا قهوهای درمیآید و کثیفی در آن مشهود است. اگر رنگ روغن خودروی شما تیره است، سوابق تعویض روغن را بررسی کنید تا از تاریخ آخرین تعویض مطلع شوید. موتور خودرو با روغنی که رنگ آن تیرهتر شده نیز میتواند بهدرستی کار کند؛ بنابراین برای تصمیمگیری درباره تعویض روغن، بیشتر به جدول زمانی توصیهشده تکیه کنید تا صرفاً رنگ روغن.
نکته جالب اینجاست که اگر روغنی استفاده میکنید که پس از ۱۰۰۰ کیلومتر کارکرد هنوز رنگش تغییر نکرده، این موضوع لزوماً نشانه کیفیت بالا نیست؛ بلکه میتواند به این معنا باشد که روغن قادر به جذب جرم، براده و دودههای داخل موتور نیست. یک روغن موتور باکیفیت معمولاً پس از چند صد کیلومتر کارکرد، کاملاً تیره میشود؛ چراکه در حال انجام وظیفه اصلی خود یعنی جمعآوری آلودگیهای داخل موتور است.
زمان مناسب برای تعویض روغن موتور
در تعیین زمان تعویض روغن، هم میزان کارکرد کیلومتری و هم مدتزمان سپریشده از آخرین تعویض را در نظر بگیرید. برای اطلاع از فواصل استاندارد، به دفترچه راهنمای خودرو مراجعه کنید. حتی اگر به اندازه کیلومتر توصیهشده رانندگی نمیکنید، بهتر است روغن موتور را هر ۶ ماه یکبار تعویض کنید؛ زیرا روغنی که مدت طولانی در موتور بدون استفاده باقی میماند، بهمرور تجزیه شده و کارایی خود را از دست میدهد.
اگر بیشتر در سفرهای کوتاه (کمتر از ۱۵ دقیقه) یا در ترافیک سنگین رانندگی میکنید، بهتر است روغن را زودتر از بازه استاندارد تعویض کنید؛ برای مثال اگر دفترچه راهنما عدد ۵۰۰۰ کیلومتر را ذکر کرده، تعویض را در ۴۰۰۰ کیلومتر انجام دهید. در مقابل، در سفرهای جادهای طولانی و بدون فشار زیاد به موتور، میتوانید کمی تعویض روغن را به تعویق بیندازید (مثلاً تا ۶۰۰۰ کیلومتر).
نشانههای هشداردهنده در روغن موتور
کاهش مداوم و محسوس سطح روغن، معمولاً نشانه وجود نشتی در یکی از واشرها یا سوختن روغن داخل محفظه احتراق است. محل پارک خودرو را از نظر لکه روغن زیر نظر بگیرید و به علائم نشتی در قسمتهای بیرونی موتور نیز توجه کنید. در صورت مشاهده نشتی یا افت مکرر سطح روغن، خودرو را نزد یک مکانیک متخصص ببرید و مشاهدات خود را دقیق توضیح دهید.
اگر روغن موتور شیریرنگ یا کفمانند به نظر رسید، احتمالاً با مایع سیستم خنککننده مخلوط شده است؛ این حالت که در اصطلاح تعمیرکاران «آب و روغن قاطیکردن» نامیده میشود، میتواند نشانه سوختن واشر سرسیلندر یا مشکلاتی جدیتر باشد و باید هرچه سریعتر توسط مکانیک بررسی شود.
۴. بررسی روغن گیربکس اتوماتیک
بررسی روغن گیربکس معمولاً باید در حالی انجام شود که موتور روشن و کاملاً گرم است و اهرم دنده در وضعیت خلاص یا پارک قرار دارد؛ این موضوع بسته به برند و مدل خودرو میتواند کمی متفاوت باشد. در بیشتر خودروها، گیج دوم (از میان دو گیج موجود در فضای موتور) مربوط به گیربکس است. برای بررسی، گیج مربوطه را پیدا کنید، آن را بیرون بکشید و در صورت وجود گیره، آزادش کنید. سپس گیج را پاک کرده، دوباره تا انتها فرو کنید و برای بار دوم بیرون بکشید تا سطح واقعی روغن را مشاهده کنید. سطح روغن باید بین دو علامت روی گیج قرار داشته باشد.
رنگ روغن گیربکس معمولاً متمایل به قرمز است. برخلاف روغن موتور، روغن گیربکس نیازی به تعویض مکرر ندارد، اما در فواصل زمانی معین باید تعویض شود؛ در برخی خودروهای جدیدتر این فاصله میتواند تا ۱۶۰ هزار کیلومتر نیز برسد. برای اطمینان از بازه دقیق، به دفترچه راهنمای خودروی خود مراجعه کنید. اگر روغن گیربکس به رنگ قهوهای تیره، سیاه یا سوخته به نظر رسید، زمان تعویض آن فرارسیده است؛ این روغن وظیفه روانکاری چرخدندههای داخلی گیربکس را بر عهده دارد و کیفیت پایین آن میتواند به آسیب جدی گیربکس منجر شود.
۵. بررسی روغن ترمز
برای پیداکردن محل مخزن روغن ترمز، به دفترچه راهنما مراجعه کنید یا دنبال یک مخزن پلاستیکی کوچک بگردید که روی آن عبارت Brake Fluid حک شده است. اگر مخزن از جنس پلاستیک شفاف باشد، معمولاً میتوانید بدون بازکردن درپوش، سطح روغن داخل آن را مشاهده کنید. در صورت لزوم، ابتدا گردوخاک روی بدنه بیرونی مخزن را پاک کنید و برای دیدن بهتر سطح روغن، میتوانید خودرو را کمی تکان دهید تا سطح مایع داخل مخزن اندکی نوسان کند. اگر باز هم سطح روغن مشخص نبود، درپوش مخزن را باز کرده و مستقیماً داخل آن را بررسی کنید.
کاهش سطح روغن ترمز طبیعی نیست و معمولاً نشانهای از نشتی در مدار ترمز، اتصالات آن یا سایش لنت و دیسک ترمز است. اگر سطح روغن ترمز خودروی شما پایین بود، حتماً خودرو را نزد یک مکانیک متخصص ببرید تا علت دقیق آن مشخص شود؛ خودرویی که روغن ترمز آن کم باشد یا سیستم آن نشتی داشته باشد، ممکن است در لحظه بحرانی قادر به توقف کامل نباشد.
۶. بررسی روغن هیدرولیک فرمان
روغن هیدرولیک فرمان نیز معمولاً درون یک مخزن پلاستیکی قرار دارد و مانند روغن ترمز، در بسیاری از موارد میتوان بدون بازکردن درپوش، سطح آن را مشاهده کرد. در صورت نیاز به افزودن روغن، درپوش را باز کرده و روغن مناسب را اضافه کنید. توجه داشته باشید که برخی خودروها دارای دو مدار جداگانه برای حالت موتور داغ و موتور سرد هستند؛ در این صورت باید سطح روغن را در مداری بررسی کنید که با دمای فعلی موتور شما همخوانی دارد.
لازم به ذکر است که بسیاری از خودروهای جدید امروزی مجهز به سیستم فرمان الکتریکی هستند و اساساً مخزن روغن هیدرولیک فرمان ندارند؛ بنابراین این مرحله برای این دسته از خودروها کاربردی نخواهد داشت.
۷. بررسی مایع سیستم خنککننده (ضدیخ)
پیش از بررسی مایع خنککننده، اطمینان حاصل کنید موتور دستکم چند ساعت خاموش و کاملاً خنک بوده است؛ در غیر این صورت بازکردن درب مخزن هنگامی که سیستم داغ است، میتواند باعث پاشیدن آب یا بخار داغ و سوختگی جدی شود. مخزن مایع خنککننده معمولاً در قسمت جلوی موتور و نزدیک رادیاتور قرار دارد.
خودروهای امروزی بهجای آب معمولی، از ضدیخ بهعنوان مایع خنککننده استفاده میکنند. ضدیخ ترکیبی شیمیایی است که نقطه انجماد پایینتر و معمولاً نقطه جوش بالاتری نسبت به آب دارد. اگر نیاز به پرکردن مجدد مخزن دارید، حتماً نوع صحیح و سازگار با خودروی خود را تهیه کنید. برچسب روی بطری ضدیخ را با دقت بخوانید؛ برخی فرمولاسیونها باید با نسبت ۵۰ به ۵۰ با آب ترکیب شوند، در حالی که برخی دیگر آمادهمصرف هستند و نباید رقیق شوند.
گاهی مایع خنککننده در مخزن انبساط دیده میشود اما داخل رادیاتور کمبود مایع وجود دارد. اگر متوجه شدید موتور خودرو با دمایی بالاتر از حد معمول کار میکند در حالی که مخزن انبساط پر به نظر میرسد، ممکن است لازم باشد شلنگ رادیاتور بررسی شود؛ بهتر است این کار را به یک متخصص مکانیک بسپارید، زیرا بازکردن رادیاتور در حالت داغ خطرناک است.
۸. بررسی آب مخزن شیشهشوی
آب مخزن شیشهشوی هیچ تأثیری بر عملکرد فنی خودرو ندارد، اما نقش مهمی در ایمنی رانندگی دارد؛ زیرا هنگام استفاده از برفپاککن برای تمیزکردن شیشه جلو، این مایع به کمک شما میآید و دید کافی را در طول مسیر تضمین میکند.
مایع مخصوص شیشهشوی که برای پاککردن حشرات و کثیفیهای جاده طراحی شده، قیمت مناسبی دارد و بهتر است از نوع اصلی و باکیفیت آن استفاده کنید. در صورت نیاز فوری، میتوانید بهطور موقت از آب معمولی نیز استفاده کنید.
کاهش سطح مایع شیشهشوی، برخلاف سایر مایعات، طبیعی و بیخطر است؛ چراکه این مایع در حین رانندگی بهطور طبیعی مصرف میشود. تنها نکته مهم این است که پیش از خالیشدن کامل مخزن، آن را دوباره پر کنید؛ زیرا کارکردن پمپ شیشهشوی با مخزن خالی میتواند به پمپ آسیب برساند، قطعهای که هزینه تعویض آن معمولاً بیشتر از حد انتظار است.
در صورتی که در فصل سرد سال یا مناطق سردسیر رانندگی میکنید، حتماً از مایع شیشهشوی مخصوص هوای سرد استفاده کنید که در دمای پایین یخ نمیزند و معمولاً با همین عنوان در بازار عرضه میشود.
۹. بررسی فشار باد تایرها
هرچند این مورد به مایعات خودرو مربوط نیست، اما نقش حیاتی در ایمنی و راندمان مصرف سوخت خودرو دارد و توصیه میشود حتی بیشتر از مایعات موتور بررسی شود. هنگام چککردن فشار باد تایرها، وضعیت آج لاستیک را نیز از نظر سایش و آسیبدیدگی بررسی کنید.
نکات تکمیلی مهم درباره مایعات خودرو
- گیربکسهای دستی (دندهای معمولی) نیز با روغن مخصوص کار میکنند که بررسی آن معمولاً از زیر خودرو انجام میشود. کمبود یا کهنگی این روغن میتواند باعث سروصدا یا «زوزهکشیدن» گیربکس شود، هرچند حساسیت این گیربکسها به کیفیت روغن معمولاً کمتر از گیربکسهای اتوماتیک است.
- اگر سطح یکی از مایعات خودرو پایین بود، آن را در فواصل کوتاهتر دوباره بررسی کنید و بهطور مداوم زیر خودرو و محل پارک را از نظر نشتی احتمالی زیر نظر بگیرید.
- ثبت و بهروزرسانی سوابق نگهداری خودرو (تاریخ آخرین تعویض روغن، مراجعه به تعمیرگاه، جابهجایی تایرها و…) به برنامهریزی دقیقتر برای سرویسهای بعدی کمک میکند.
- منظور از «موتور سرد» این است که خودرو حداقل چند ساعت مورد استفاده قرار نگرفته باشد و منظور از «موتور گرم یا داغ» این است که موتور حداقل ۱۵ دقیقه روشن بوده باشد.
- در خودروهای دارای دیفرانسیل عقب، روغن محفظه دیفرانسیل نیز باید بهصورت دورهای بررسی شود.
- خودروهایی که گیربکس دستی دارند، معمولاً دارای مخزن سیلندر اصلی کلاچ هستند که مانند سیلندر اصلی ترمز، احتمال نشتی داشته و ممکن است نیاز به پرشدن مجدد پیدا کند.
- هرگونه مورد غیرعادی مشاهدهشده در خودرو را در دفترچه سرویس و نگهداری یادداشت کنید تا در مراجعات بعدی، روند تغییرات قابل پیگیری باشد.
- بررسی و تعویض بهموقع فیلتر هوا نیز اهمیت زیادی دارد. بادگرفتن فیلتر هوا با کمپرسور باد توصیه نمیشود، زیرا به ساختار فیلتر آسیب میرساند. فیلتر هوای سالم، در کاهش مصرف سوخت نیز تأثیر مستقیم دارد.
هشدارهای ایمنی مهم
- روغن ترمز باید کاملاً تمیز و عاری از رطوبت باشد. پیش از بازکردن درب مخزن روغن ترمز، تمام قسمتهای اطراف آن را کاملاً پاک کنید؛ کوچکترین آلودگی واردشده به روغن ترمز میتواند عملکرد سیستم ترمز را مختل کند.
- از روغن ترمزی که بیش از یک یا دو ماه از بازشدن آن گذشته، استفاده نکنید؛ زیرا رطوبت محیط بهمرور وارد بطری بازشده میشود و رطوبت اضافی در سیستم ترمز، عملکرد آن را بهشدت کاهش میدهد. توصیه میشود کل روغن ترمز در مناطق مرطوب سالانه یکبار و در مناطق معمولی هر دو تا سه سال یکبار بهطور کامل تعویض شود.
- همیشه از نوع صحیح و توصیهشده هر مایع استفاده کنید؛ استفاده از روغن یا مایع نامناسب، بهخصوص در موتور و گیربکس، میتواند خسارتهای سنگین و جبرانناپذیری به همراه داشته باشد.
- هرگز مایعات خودرو را روی زمین، در جوی آب، ناودان یا چاه فاضلاب نریزید. آنها را در یک بطری جمعآوری کرده و درباره روش صحیح بازیافت یا امحای آنها از فروشگاههای لوازم یدکی یا تعمیرگاههای محل خود سؤال کنید. توجه داشته باشید که ضدیخ برای حیوانات خانگی بسیار سمی و خطرناک است.
- مایعاتی مانند روغن موتور را بلافاصله پس از خاموشکردن موتور بررسی نکنید. اجازه دهید مدتی بگذرد تا روغن در گردش به کارتر بازگردد؛ در غیر این صورت ممکن است بهاشتباه تصور کنید سطح روغن پایین است و روغن اضافه بریزید، در حالی که این کار باعث اضافهشدن بیشازحد روغن به موتور میشود که خود میتواند به نشتی روغن از سر شمعها و روغنسوزی منجر شود.
- از ریختن هرگونه مایع روی بدنه رنگشده خودرو خودداری کنید، زیرا برخی از این مایعات، بهخصوص روغن ترمز، بسیار خورنده هستند و میتوانند به رنگ خودرو آسیب برسانند. در صورت ریختن هر مایعی روی بدنه، بلافاصله آن را بهطور کامل پاک کنید.
جمعبندی
چککردن منظم مایعات خودرو، از روغن موتور و گیربکس گرفته تا روغن ترمز، هیدرولیک فرمان، مایع خنککننده و شیشهشوی، یکی از سادهترین اما مؤثرترین روشها برای پیشگیری از خرابیهای پرهزینه و افزایش طول عمر خودرو است. اختصاص چند دقیقه در ماه به این بازرسیهای ساده، میتواند شما را از بسیاری از مشکلات فنی جدی و هزینههای سنگین تعمیراتی در آینده بینیاز کند.
مطالب مشابه